به گزارش ستاد رویداد تراکنش ایران، نشست تخصصی «نوآوری در پایداری خدمات بانکی و تاب‌آوری بانک‌ها» با حضور مدیران ارشد و فعالان حوزه فناوری و خدمات بانکی برگزار شد. محمد صادقی، مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره هلدینگ بهسازان ملت، سید محمد سعید طباطبایی، مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک، سید محمد حسین محمودی، معاون فناوری بانک ملت و حبیب‌الله اژدهاکش، مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره هلدینگ بهسازان فردا، از سخنرانان این نشست بودند. محور اصلی گفت‌وگوها، ضرورت عبور از معیارهای سنتی پایداری و حرکت به سمت رویکردی جامع بود که در آن توانایی بانک برای ادامه فعالیت در شرایط بحرانی، فراتر از عملکرد تجهیزات و سامانه‌های فناوری اطلاعات مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
حملات سایبری معیارهای سنتی پایداری بانک‌ها را تغییر دادند
محمد صادقی، مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره هلدینگ بهسازان ملت، در آغاز نشست با اشاره به تحولات امنیتی و عملیاتی سال‌های اخیر توضیح داد که برداشت سنتی بانک‌ها از مفهوم پایداری، دیگر با پیچیدگی تهدیدهای کنونی تناسب ندارد. او یادآور شد که در گذشته، برخورداری از سایت پشتیبان، تهیه نسخه‌های پشتیبان اطلاعات و حفظ دسترس‌پذیری سامانه‌ها در حدود ۹۹ درصد زمان، از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی پایداری زیرساخت‌های بانکی به شمار می‌رفت؛ اما تجربه بحران‌های واقعی نشان داده است که این امکانات، اگرچه ضروری هستند، به‌تنهایی نمی‌توانند استمرار ارائه خدمات را تضمین کنند.
صادقی با مرور روند گسترش حملات سایبری علیه سازمان‌ها و مؤسسات مالی توضیح داد که تهدیدهایی که زمانی محدود یا کم‌احتمال تلقی می‌شدند، به‌تدریج بخش‌های حساس شبکه بانکی را نیز تحت تأثیر قرار داده‌اند. حملات باج‌افزاری، سرقت اطلاعات و از دسترس خارج شدن سامانه‌های بانکی، نمونه‌هایی از رخدادهایی بودند که ضعف‌های موجود در معماری امنیتی، سازوکارهای پشتیبانی و برنامه‌های بازیابی خدمات را آشکار کردند. به گفته او، برخی از این حوادث نشان دادند که وجود تجهیزات جایگزین لزوماً به معنای امکان بازگرداندن سریع خدمات به شرایط عادی نیست.
مدیرعامل هلدینگ بهسازان ملت همچنین به تجربه حملات و اختلالات دوره جنگ اشاره کرد و توضیح داد که آثار بحران تنها به توقف سامانه‌های یک بانک محدود نمی‌شود. در چنین شرایطی، بانک‌هایی که توانسته‌اند خدمات خود را حفظ کنند، علاوه بر استمرار ارتباط با مشتریان، با مراجعه و انتقال بخشی از کاربران سایر بانک‌ها نیز مواجه شده‌اند. از این منظر، پایداری خدمات بانکی نه‌تنها یک ضرورت عملیاتی و امنیتی است، بلکه می‌تواند بر اعتماد عمومی، رفتار مشتریان و جایگاه رقابتی بانک‌ها نیز اثر بگذارد.
وابستگی به شرکت‌های پشتیبان می‌تواند روند بازیابی خدمات را دشوار کند
بخش دیگری از سخنان صادقی به نقش شرکت‌های تأمین‌کننده فناوری و ارائه‌دهندگان خدمات پشتیبانی در تاب‌آوری بانک‌ها اختصاص داشت. او با اشاره به تجربه یکی از بحران‌های عملیاتی توضیح داد که در زمان بروز اختلال، شرکت ارائه‌دهنده خدمات نتوانسته بود پشتیبانی موردنیاز را با سرعت و کیفیت مناسب فراهم کند و بانک برای ادامه فعالیت و بازیابی سامانه‌ها ناچار به استفاده از خدمات مجموعه دیگری شده بود. این جابه‌جایی نیز به دلیل پیچیدگی زیرساخت‌ها و وابستگی‌های فنی، با دشواری‌هایی همراه شد.
این تجربه از نگاه صادقی نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی برای تداوم خدمات نباید به منابع و امکانات تحت مالکیت مستقیم بانک محدود بماند. بانک‌ها باید از پیش درباره میزان آمادگی شرکای فناوری، توان عملیاتی شرکت‌های پشتیبان و امکان جایگزینی تأمین‌کنندگان در شرایط اضطراری ارزیابی دقیقی داشته باشند. وابستگی به یک ارائه‌دهنده و نبود سازوکار مشخص برای انتقال خدمات می‌تواند حتی در صورت برخورداری از تجهیزات مناسب، زمان بازیابی را افزایش دهد و دامنه آثار بحران را گسترده‌تر کند.
تاب‌آوری باید تمام لایه‌های کسب‌وکار بانکی را پوشش دهد
سید محمد سعید طباطبایی، مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک، در ادامه نشست با تأکید بر تفاوت میان دسترس‌پذیری سامانه‌ها و تاب‌آوری سازمانی، خواستار بازتعریف معیارهای سنجش پایداری بانک‌ها شد. او توضیح داد که ارزیابی میزان آپ‌تایم یا مدت‌زمان فعال بودن سامانه‌های فناوری اطلاعات، تنها بخشی از وضعیت واقعی یک بانک را نشان می‌دهد و پرسش مهم‌تر آن است که سازمان در هنگام وقوع بحران، تا چه اندازه قادر به حفظ فعالیت‌های حیاتی و پاسخ‌گویی به نیازهای مشتریان خواهد بود.
طباطبایی با اشاره به وابستگی متقابل اجزای یک سازمان بانکی تأکید کرد که تحقق تداوم کسب‌وکار به مجموعه‌ای از عوامل فنی، انسانی و مدیریتی وابسته است. بانک ممکن است از مراکز داده، تجهیزات امنیتی و زیرساخت‌های پشتیبان مناسبی برخوردار باشد، اما اگر کارکنان برای شرایط اضطراری آموزش ندیده باشند، فرایندهای عملیاتی مشخص نباشند یا شرکت‌های همکار آمادگی لازم را نداشته باشند، استمرار خدمات همچنان با خطر مواجه خواهد شد. از نگاه او، تاب‌آوری باید در تمام لایه‌های کسب‌وکار تعریف شود و مسئولیت حفظ خدمات به یک واحد یا مجموعه محدود نماند.
مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک برای توضیح این موضوع، عملکرد بانک را با بدن انسان مقایسه کرد؛ مجموعه‌ای که ادامه حیات آن به فعالیت هماهنگ اندام‌های مختلف وابسته است و اختلال در یک بخش حیاتی می‌تواند عملکرد سایر بخش‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. او با اشاره به اهمیت عملکرد اندام‌هایی مانند دستگاه تنفس و کلیه‌ها توضیح داد که بانک‌ها نیز باید ابتدا خدمات حیاتی خود را شناسایی کنند و سپس برای حفظ هر خدمت، ظرفیت‌های جایگزین و سازوکارهای پشتیبان مناسب در نظر بگیرند. چنین رویکردی می‌تواند مبنای تدوین نقشه راهی عملیاتی برای تداوم کسب‌وکار باشد.
بحران‌های ترکیبی، برنامه‌های امنیتی بانک‌ها را پیچیده‌تر می‌کنند
طباطبایی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تعریف دقیق سناریوهای بحران تأکید کرد و هشدار داد که تهدیدهای پیش‌روی بانک‌ها الزاماً به یک حادثه سایبری یا اختلال فنی محدود نمی‌شوند. به گفته او، یک بانک ممکن است هم‌زمان با حمله سایبری، تهدیدهای فیزیکی، اختلال در ارتباطات و انتشار اطلاعات آسیب‌زا علیه اعتبار و برند خود مواجه شود. وقوع هم‌زمان چنین رخدادهایی می‌تواند شرایطی پیچیده ایجاد کند که مدیریت آن با برنامه‌های محدود به بازیابی یک سامانه امکان‌پذیر نباشد.
او همچنین به تجربه انتشار اطلاعات بانکی در سال ۱۴۰۰ اشاره کرد و آن را نمونه‌ای از اهمیت توجه به پیامدهای گسترده رخدادهای امنیتی دانست. از نگاه طباطبایی، برنامه‌ریزی برای تاب‌آوری باید علاوه بر شناسایی تهدیدهای مستقل، آثار ترکیب آن‌ها را نیز بررسی کند و برای هماهنگی میان بخش‌های مختلف بانک و تأمین‌کنندگان بیرونی، مسئولیت‌ها و فرایندهای اجرایی مشخصی در نظر بگیرد.
مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک تأکید کرد که تداوم کسب‌وکار نباید در سطح یک مفهوم نظری یا مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های عمومی باقی بماند. بانک‌ها باید برای سناریوهای احتمالی، برنامه‌های قابل اجرا تدوین کنند و از پیش مشخص باشد که در شرایط بحران، هر بخش از سازمان چه وظیفه‌ای بر عهده دارد و چگونه می‌تواند در حفظ خدمات ضروری مشارکت کند. این آمادگی باید به‌گونه‌ای باشد که توسعه خدمات جدید بانکی، بدون تضعیف پایداری و امنیت خدمات موجود دنبال شود.
دسترس‌پذیری بالا به‌تنهایی استمرار خدمات بانکی را تضمین نمی‌کند
سید محمد حسین محمودی، معاون فناوری بانک ملت، نیز با اشاره به تجربه حملات سایبری و اختلالات عملیاتی، بر ضرورت تغییر رویکرد بانک‌ها در ارزیابی پایداری تأکید کرد. او توضیح داد که معیارهایی مانند دسترس‌پذیری ۹۹ درصدی سامانه‌ها، برخورداری از سایت جایگزین و تهیه نسخه‌های پشتیبان، اگرچه بخش مهمی از آمادگی فنی را تشکیل می‌دهند، اما تصویر کاملی از توان بانک برای ادامه فعالیت در شرایط بحرانی ارائه نمی‌کنند.
محمودی با اشاره به تجربه اختلالاتی که به سرقت اطلاعات یا توقف فعالیت سامانه‌ها منجر شده‌اند، توضیح داد که مسئله اصلی تنها بازگرداندن زیرساخت به وضعیت پیش از حادثه نیست. بانک باید بتواند حتی در دوره‌ای که بخشی از سامانه‌های آن از دسترس خارج شده‌اند، خدمات ضروری را حفظ کند و با استفاده از ظرفیت‌های جایگزین، آثار اختلال بر مشتریان را به حداقل برساند. این هدف به هماهنگی میان زیرساخت‌های فنی، نیروهای عملیاتی، شرکت‌های پشتیبان و مدیریت بانک نیاز دارد.
معاون فناوری بانک ملت همچنین به اهمیت آمادگی تأمین‌کنندگان خدمات در شرایط اضطراری اشاره کرد و توضیح داد که دشواری در دریافت پشتیبانی به‌موقع یا انتقال خدمات به یک ارائه‌دهنده دیگر می‌تواند فرایند بازیابی را طولانی‌تر کند. به اعتقاد او، برنامه‌های تداوم کسب‌وکار باید وابستگی‌های بیرونی را نیز در بر بگیرند و بانک‌ها برای شرایطی آماده باشند که امکان استفاده از برخی خدمات یا زیرساخت‌های معمول وجود نداشته باشد.
محمودی با اشاره به تجربه بحران‌های دوره جنگ، استمرار ارائه خدمات را عاملی مؤثر بر حفظ اعتماد مشتریان دانست. او توضیح داد که در شرایط اختلال گسترده، توانایی یک بانک برای پاسخ‌گویی به نیازهای مالی مردم می‌تواند بر تصمیم مشتریان برای ادامه استفاده از خدمات آن تأثیر بگذارد. به همین دلیل، پایداری نباید تنها به‌عنوان شاخصی فنی در گزارش‌های عملکرد بررسی شود، بلکه لازم است جایگاه آن در مدیریت ریسک، برنامه‌ریزی عملیاتی و راهبردهای کلان بانک نیز مورد توجه قرار گیرد.
تاب‌آوری از مسئولیت واحد فناوری اطلاعات فراتر می‌رود
حبیب‌الله اژدهاکش، مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره هلدینگ بهسازان فردا، در بخش دیگری از نشست با اشاره به افزایش توجه بانک‌ها به موضوع پایداری طی سال‌های اخیر، یکی از چالش‌های اصلی را محدود شدن مفهوم تاب‌آوری به حوزه فناوری اطلاعات دانست. او توضیح داد که در گذشته، بخش عمده برنامه‌ریزی‌ها بر تقویت تجهیزات، مراکز داده، سامانه‌های امنیتی و زیرساخت‌های پشتیبان متمرکز بود؛ در حالی که تجربه بحران‌های واقعی نشان داده است استمرار فعالیت بانک به آمادگی تمام اجزای سازمان وابسته است.
اژدهاکش با تأکید بر نقش سرمایه انسانی و فرایندهای سازمانی توضیح داد که حتی برخورداری از زیرساخت‌های فنی پیشرفته نیز بدون نیروی انسانی آموزش‌دیده، مسئولیت‌های مشخص و سازوکارهای اجرایی کارآمد نمی‌تواند پایداری خدمات را تضمین کند. از نگاه او، بانک‌ها باید در کنار تقویت فناوری، برای افزایش توان تصمیم‌گیری، هماهنگی داخلی و آمادگی کارکنان در مواجهه با شرایط غیرمنتظره نیز برنامه‌ریزی کنند.
مدیرعامل هلدینگ بهسازان فردا همچنین با اشاره به ظهور تهدیدهایی که در گذشته کمتر در محاسبات سازمان‌ها مورد توجه قرار می‌گرفتند، بر ضرورت بازنگری مداوم در سناریوهای بحران تأکید کرد. او توضیح داد که امنیت اطلاعات، مراکز داده، تجهیزات سخت‌افزاری، ابزارهای امنیتی و اپلیکیشن‌های بانکی باید در کنار منابع انسانی و فرایندهای عملیاتی، به‌عنوان اجزای به‌هم‌پیوسته یک ساختار مورد ارزیابی قرار گیرند. ضعف در هر یک از این لایه‌ها می‌تواند عملکرد سایر بخش‌ها را تحت تأثیر قرار دهد و استمرار خدمات را با مشکل مواجه کند.
اژدهاکش در پایان تأکید کرد که تجربه خسارت‌ها و اختلالات اخیر، اهمیت تاب‌آوری را برای مدیران بانکی بیش از گذشته آشکار کرده است. به اعتقاد او، بانک‌ها باید این مفهوم را از یک مسئولیت محدود در واحد فناوری اطلاعات به بخشی از فرهنگ سازمانی و ساختار مدیریتی خود تبدیل کنند تا آمادگی برای شرایط بحرانی در تصمیم‌گیری‌ها، فرایندها و برنامه‌های توسعه‌ای مجموعه نهادینه شود.
تداوم کسب‌وکار به آمادگی عملیاتی تمام بخش‌های بانک وابسته است
مجموع مباحث مطرح‌شده در نشست «نوآوری در پایداری خدمات بانکی و تاب‌آوری بانک‌ها» بر ضرورت تغییر معیارهای ارزیابی پایداری در صنعت بانکداری تأکید داشت. تجربه حملات سایبری، اختلالات زیرساختی و بحران‌های ترکیبی نشان داده است که وجود تجهیزات جایگزین و دسترس‌پذیری بالای سامانه‌ها، بدون برخورداری از برنامه‌های عملیاتی و هماهنگی سازمانی، نمی‌تواند استمرار خدمات بانکی را تضمین کند.
دیدگاه‌های سخنرانان همچنین بر اهمیت شناسایی خدمات حیاتی، تعیین مسئولیت واحدهای مختلف، ارزیابی آمادگی شرکت‌های پشتیبان و پیش‌بینی سناریوهای جایگزین متمرکز بود. در چنین رویکردی، بانک باید پیش از وقوع بحران بداند کدام خدمات برای ادامه فعالیت ضروری هستند، چه منابع و ظرفیت‌هایی برای حفظ آن‌ها در اختیار دارد و در صورت از دسترس خارج شدن بخشی از زیرساخت، چگونه می‌تواند فعالیت‌های اصلی خود را ادامه دهد.
برآیند این نشست بر تفاوت میان بازیابی سامانه‌ها و تاب‌آوری واقعی سازمان تأکید داشت. پایداری بانک دیگر تنها با مدت‌زمان فعال بودن تجهیزات یا سرعت بازگرداندن سامانه‌ها سنجیده نمی‌شود، بلکه توانایی حفظ خدمات ضروری، مدیریت وابستگی‌های داخلی و بیرونی و استمرار ارتباط با مشتریان در شرایط غیرمنتظره، معیار مهم‌تری برای ارزیابی آمادگی آن به شمار می‌رود. چنین نگاهی می‌تواند تداوم کسب‌وکار را از مجموعه‌ای از اقدامات فنی و اضطراری به بخشی از راهبرد مدیریتی و عملیاتی بانک‌ها تبدیل کند.
دوازدهمین رویداد بزرگ تراکنش ایران از ۱۰ تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ با مشارکت بیش از ۱۰۰ بانک و شرکت، برگزاری ۲۶ نشست تخصصی و بیش از ۱۰۰ سخنرانی، بخش نمایشگاهی و جشنواره‌های تخصصی در تهران برگزار می‌شود.
علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت تراکنش ایران مراجعه کنند. همچنین اخبار روزانه، گزارش‌های تصویری و آخرین اطلاعات رویداد از طریق سایت فابانیوز منتشر می‌شود.
برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید ویژه‌نامه دوازدهمین رویداد بزرگ تراکنش ایران را دریافت کنید.
تراکنش دوازدهم ایران میزبان هزاران مدیر و متخصص و بیش از ۱۰۰ بانک و شرکت فعال اکوسیستم صنایع مالی، بانکی، پرداخت، نوآوری، فناوری، تلکام، تجارت الکترونیکی و اقتصاد دیجیتال ایران است و علاوه بر بخش نمایشگاهی با برپایی ۲۶ نشست و بیش از ۱۰۰ سخنرانی، چالش‌ها و دغدغه‌های روز اکوسیستم را به بحث می‌گذارد.
شبکه پایدار، تراکنش در حال انجام است
گفت‌وگوی کاربران
نظر شما می‌تواند این بحث را کامل‌تر کند.
اولین نفری باشید که درباره این نوشته گفتگو را شروع می‌کند.