به گزارش ستاد رویداد تراکنش ایران، نشست تخصصی «هم‌بانکی؛ قاب‌بندی مجدد مرزهای بانکداری بر مبنای اتحادهای راهبردی و شایستگی‌محوری» با حمایت شرکت ارتباط فردا در سالن یک آمفی‌تئاتر مرکز آفرینش‌های کانون برگزار شد. محمد ربیع‌زاده، عضو هیئت‌مدیره هلدینگ ارتباط فردا، مهدی باستان، استاد دانشگاه صنعتی شریف و مدیرعامل هلدینگ ارتباط فردا، مرتضی ترک‌تبریزی، رئیس هیئت‌مدیره بانک تجارت، محمدعلی رستگار، استاد دانشگاه تربیت مدرس و عضو هیئت‌مدیره بانک اقتصاد نوین و پیام حنفی‌زاده، استادتمام دانشگاه علامه طباطبایی، از سخنرانان این نشست بودند. مباحث این برنامه بر ضرورت تغییر نگاه بانک‌ها به همکاری‌های بین‌سازمانی و حرکت به سمت الگویی متمرکز بود که در آن، حفظ مزیت رقابتی با استفاده مشترک از ظرفیت‌ها و خلق ارزش جمعی همراه شود.
هم‌بانکی؛ فراتر از برون‌سپاری و کاهش هزینه‌ها
مهدی باستان، مدیرعامل هلدینگ ارتباط فردا، در تشریح مفهوم هم‌بانکی، تفاوت میان برون‌سپاری سنتی و اتحاد راهبردی را یکی از موضوعات اساسی در بازتعریف روابط میان بانک‌ها و شرکت‌های همکار دانست. او توضیح داد که سازمان‌ها در الگوی متداول برون‌سپاری، معمولاً بخشی از فعالیت‌های خود را با هدف کاهش هزینه، افزایش سرعت یا بهبود بهره‌وری به مجموعه دیگری واگذار می‌کنند. در چنین شرایطی، رابطه کارفرما و پیمانکار بر انجام فعالیت مشخص، کنترل کیفیت و تحویل خدمت براساس تعهدات تعیین‌شده استوار است.
باستان تأکید کرد که اتحاد راهبردی ماهیتی متفاوت دارد و هدف آن صرفاً انتقال فعالیت‌ها یا کاهش هزینه‌های عملیاتی نیست. در این مدل، سازمان‌ها تلاش می‌کنند با شناسایی و ترکیب قابلیت‌های مکمل، ارزشی ایجاد کنند که دستیابی به آن از طریق فعالیت مستقل هر یک از طرفین دشوار یا پرهزینه باشد. به اعتقاد او، تفاوت اصلی این دو رویکرد در آن است که برون‌سپاری بیشتر بر خرید یا دریافت یک خدمت متمرکز است، اما اتحاد راهبردی بر مشارکت، هم‌افزایی توانمندی‌ها و دستیابی به منافع مشترک تکیه دارد.
مدیرعامل هلدینگ ارتباط فردا همچنین شناسایی دقیق شایستگی‌ها و ظرفیت‌های طرفین را پیش‌شرط شکل‌گیری همکاری‌های مؤثر دانست. او توضیح داد که صرف انعقاد توافق‌نامه میان دو سازمان نمی‌تواند موفقیت یک اتحاد را تضمین کند، بلکه لازم است از ابتدا مشخص شود هر مجموعه چه توانمندی منحصربه‌فردی به همکاری اضافه می‌کند و ترکیب این ظرفیت‌ها چگونه به خلق ارزش منجر خواهد شد. تعیین اهداف مشترک، هم‌راستایی منافع، تقسیم مسئولیت‌ها و طراحی ساختار حکمرانی مناسب نیز از دیگر الزاماتی بود که باستان برای استمرار این نوع همکاری‌ها برشمرد.
بهینه‌سازی مشترک؛ چگونه رقابت و همکاری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؟
محمدعلی رستگار، استاد دانشگاه تربیت مدرس و عضو هیئت‌مدیره بانک اقتصاد نوین، در ادامه نشست با اشاره به مفهوم «بهینه‌سازی مشترک» یا Co-optimization، رابطه میان رقابت و همکاری در صنعت بانکداری را بررسی کرد. او با قدردانی از برگزارکنندگان رویداد و شرکت ارتباط فردا برای انتخاب این موضوع، توضیح داد که هم‌بانکی را می‌توان از منظر ایجاد تعادل میان منافع مستقل سازمان‌ها و فرصت‌های حاصل از همکاری مشترک مورد توجه قرار داد.
رستگار با اشاره به تجربه صنایع مختلف تأکید کرد که رقابت و همکاری لزوماً در مقابل یکدیگر قرار ندارند و شرکت‌ها می‌توانند با شناسایی مرزهای مناسب، در برخی حوزه‌ها همکاری کنند و هم‌زمان در سایر بخش‌ها مزیت‌های رقابتی خود را حفظ کنند. چنین الگویی به سازمان‌ها اجازه می‌دهد بدون کنار گذاشتن هویت و اهداف مستقل خود، از منابع و توانمندی‌های مشترک برای افزایش کارایی، کاهش فعالیت‌های تکراری و توسعه ظرفیت‌های جدید بهره بگیرند.
عضو هیئت‌مدیره بانک اقتصاد نوین با مرور روند همکاری بانک‌های ایرانی در دهه‌های گذشته توضیح داد که ساختار سنتی صنعت بانکداری، به‌ویژه در دوره غلبه بانک‌های دولتی بزرگ و برخورداری آن‌ها از منابع مالی گسترده، زمینه چندانی برای شکل‌گیری همکاری‌های راهبردی متنوع فراهم نمی‌کرد. به گفته او، نمونه‌های شناخته‌شده همکاری میان بانک‌ها بیشتر به تشکیل کنسرسیوم‌ها و تأمین مالی مشترک محدود می‌شد؛ در حالی که مفهوم جدید هم‌بانکی می‌تواند دامنه این تعاملات را به حوزه‌های گسترده‌تری از فعالیت‌های بانکی و خدمات مالی توسعه دهد.
از تعامل بین‌بانکی تا شکل‌گیری زیست‌بوم مالی
پیام حنفی‌زاده، استادتمام دانشگاه علامه طباطبایی، در بخش دیگری از نشست با نگاهی راهبردی و سازمانی به مفهوم هم‌بانکی پرداخت و آن را در چارچوب تحول روابط میان بازیگران صنعت مالی بررسی کرد. او با اشاره به مفاهیمی مانند بانکداری مشارکتی، بانکداری تعاونی و همکاری همراه با رقابت توضیح داد که این رویکردها را می‌توان ذیل مفهوم گسترده‌تر اتحاد راهبردی مورد مطالعه قرار داد. به اعتقاد او، شکل‌گیری چنین اتحادهایی نیازمند تصمیم‌گیری در سطوح بالای مدیریتی است و نباید به توافق‌های محدود عملیاتی یا تعاملات روزمره میان واحدهای سازمانی تقلیل پیدا کند.
حنفی‌زاده با مرور الگوهای گذشته همکاری بانکی، به تأمین مالی بین‌بانکی به‌عنوان یکی از شکل‌های شناخته‌شده تعامل میان بانک‌ها اشاره کرد و توضیح داد که این روابط در گذشته عمدتاً بر مبادلات مالی و تأمین منابع متمرکز بودند. با گسترش فناوری‌های دیجیتال، تغییر رفتار مشتریان و ورود بازیگران جدید، دامنه همکاری‌ها نیز تغییر کرده و بانک‌ها می‌توانند فراتر از روابط سنتی با مجموعه‌های متنوعی از فعالان اقتصادی و فناورانه ارتباط برقرار کنند.
او همچنین مفهوم «هم‌شکلی نهادی» یا Isomorphism را مطرح کرد و توضیح داد که بانک‌ها به دلیل فعالیت در محیط قانونی و نظارتی مشترک، در بسیاری از ساختارها، فرایندها و الگوهای رفتاری به یکدیگر شباهت پیدا می‌کنند. با وجود این شباهت‌ها، هر بانک می‌تواند از ظرفیت‌ها و شایستگی‌های متفاوتی برخوردار باشد که در صورت شناسایی و استفاده هدفمند، زمینه همکاری‌های مکمل را فراهم می‌کنند. از این منظر، الزامات مشترک قانونی مانع شکل‌گیری اتحادهای راهبردی نیستند و می‌توانند در کنار توانمندی‌های متمایز سازمان‌ها مورد توجه قرار گیرند.
اشتراک‌گذاری زیرساخت‌ها جایگزینی برای مالکیت مستقل همه منابع است
یکی از محورهای مهم سخنان حنفی‌زاده، تغییر نگاه بانک‌ها به مالکیت زیرساخت‌ها و منابع مورد نیاز برای ارائه خدمات بود. او توضیح داد که در الگوهای جدید کسب‌وکار، لزوماً ضرورتی ندارد هر بانک تمام تجهیزات، سامانه‌ها و توانمندی‌های تخصصی خود را به‌صورت مستقل ایجاد و نگهداری کند. استفاده از زیرساخت‌های مشترک، دسترسی به خدمات سایر مجموعه‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بیرونی می‌تواند امکان توسعه خدمات را بدون تکرار همه سرمایه‌گذاری‌ها فراهم آورد.
استادتمام دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به توسعه زیست‌بوم‌های مالی توضیح داد که همکاری‌های جدید دیگر به روابط میان بانک‌ها محدود نیست و می‌تواند شرکت‌های بیمه، کارگزاری‌ها، واسطه‌های مالی، مجموعه‌های فناوری اطلاعات و ارائه‌دهندگان زیرساخت را نیز در بر بگیرد. در این ساختار، بانک‌ها به‌جای تکیه صرف بر دارایی‌های تحت مالکیت خود، می‌توانند از مجموعه‌ای از قابلیت‌های تخصصی موجود در اکوسیستم برای طراحی و ارائه خدمات استفاده کنند.
حنفی‌زاده همچنین بر اهمیت شایستگی‌هایی تأکید کرد که از مسیر تحقیق‌وتوسعه، خلاقیت و نوآوری به دست می‌آیند و همواره امکان خرید مستقیم آن‌ها از بازار وجود ندارد. از نگاه او، اتحادهای راهبردی می‌توانند مسیر دسترسی به این توانمندی‌ها را هموار کنند و زمینه بهره‌گیری مشترک از دانش و تجربه سازمان‌های مختلف را فراهم آورند. در چنین الگویی، توانایی انتخاب شریک مناسب، مدیریت روابط و ایجاد سازوکارهای مؤثر همکاری، خود به یکی از ظرفیت‌های مهم سازمان‌ها تبدیل می‌شود.
هم‌بانکی مسیر خلق ارزش مشترک در صنعت مالی را گسترش می‌دهد
مجموع مباحث مطرح‌شده در نشست هم‌بانکی بر ضرورت بازتعریف مرزهای سنتی فعالیت بانک‌ها و تغییر نگاه به مفهوم رقابت تأکید داشت. در این رویکرد، همکاری راهبردی به معنای حذف رقابت یا کنار گذاشتن استقلال سازمان‌ها نیست، بلکه بانک‌ها می‌توانند ضمن حفظ جایگاه خود در بازار، در حوزه‌هایی که امکان هم‌افزایی وجود دارد، به اشتراک‌گذاری زیرساخت‌ها، تبادل دانش و استفاده از شایستگی‌های مکمل روی بیاورند.
دیدگاه‌های سخنرانان همچنین نشان داد که تحقق هم‌بانکی به مجموعه‌ای از الزامات مدیریتی و سازمانی وابسته است. شناسایی ظرفیت‌های مکمل، تعریف منافع مشترک، تعیین مسئولیت‌ها، ایجاد ساختار حکمرانی مناسب و اعتماد متقابل میان شرکای راهبردی، از جمله عواملی هستند که می‌توانند همکاری‌های محدود و مقطعی را به روابط پایدار و ارزش‌آفرین تبدیل کنند. در چنین شرایطی، مزیت رقابتی بانک‌ها تنها به میزان منابع و دارایی‌های اختصاصی آن‌ها وابسته نخواهد بود، بلکه توانایی مشارکت مؤثر در یک زیست‌بوم مالی گسترده‌تر نیز اهمیت پیدا می‌کند.
نشست «هم‌بانکی؛ قاب‌بندی مجدد مرزهای بانکداری بر مبنای اتحادهای راهبردی و شایستگی‌محوری» با بررسی این موضوعات، ضرورت حرکت از رقابت صرف و همکاری‌های محدود به سمت اتحادهای هدفمند و مبتنی بر شایستگی را مورد توجه قرار داد؛ مسیری که می‌تواند ضمن استفاده کارآمدتر از ظرفیت‌های موجود، زمینه توسعه خدمات یکپارچه‌تر و شکل‌گیری فرصت‌های جدید در صنعت مالی و بانکی کشور را فراهم کند.
دوازدهمین رویداد بزرگ تراکنش ایران از ۱۰ تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ با مشارکت بیش از ۱۰۰ بانک و شرکت، برگزاری ۲۶ نشست تخصصی و بیش از ۱۰۰ سخنرانی، بخش نمایشگاهی و جشنواره‌های تخصصی در تهران برگزار می‌شود.
علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت تراکنش ایران مراجعه کنند. همچنین اخبار روزانه، گزارش‌های تصویری و آخرین اطلاعات رویداد از طریق سایت فابانیوز منتشر می‌شود.
برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید ویژه‌نامه دوازدهمین رویداد بزرگ تراکنش ایران را دریافت کنید.
تراکنش دوازدهم ایران میزبان هزاران مدیر و متخصص و بیش از ۱۰۰ بانک و شرکت فعال اکوسیستم صنایع مالی، بانکی، پرداخت، نوآوری، فناوری، تلکام، تجارت الکترونیکی و اقتصاد دیجیتال ایران است و علاوه بر بخش نمایشگاهی با برپایی ۲۶ نشست و بیش از ۱۰۰ سخنرانی، چالش‌ها و دغدغه‌های روز اکوسیستم را به بحث می‌گذارد.
شبکه پایدار، تراکنش در حال انجام است
گفت‌وگوی کاربران
نظر شما می‌تواند این بحث را کامل‌تر کند.
اولین نفری باشید که درباره این نوشته گفتگو را شروع می‌کند.